Historia

Komitet Neurobiologii PAN został powołany w końcu 1998 roku. Jest on "najmłodszym" wśród ok. 100 komitetów naukowych, działających we wszystkich dziedzinach nauk w Polsce. Utworzenie Komitetu Neurobiologii było inspirowane bardzo szybkim rozwojem tej dziedziny w świecie i dostrzeżeniem przez krajowe środowisko naukowe konieczności rozwinięcia neurobiologii w Polsce. Neurobiologia powstała z potrzeby integracji osiągnięć badań systemowych nad układem nerwowym z wynikami badań na poziomie komórkowym i subkomórkowym. Dlatego łączy ona dziedziny zajmujące się tradycyjnie układem nerwowym, takie jak: neurologię, neuronatomię, neurofizjologię, neurofarmakologię, psychologię i neuroinformatykę z biologią molekularną, biologią komórki i rozwoju oraz immunologią. Celem badań neurobiologicznych jest zrozumienie mechanizmów działania układu nerwowego zarówno w normie, jak i patologii. Szczególny nacisk kładzie się na poznanie podstawowych czynności komórek nerwowych i glejowych.

Wyjątkowo dynamiczny rozwój neurobiologii w ostatnich latach jest, w pewnym stopniu, pochodną integracyjnego charakteru tej dziedziny, ale przede wszystkim wynika z poznawczej atrakcyjności badań układu nerwowego. Mózg jest uważany za najbardziej skomplikowany twór przyrody i ostatnią z wielkich tajemnic stojącą przed nauką. Wielki stopień skomplikowania układu nerwowego pociąga za sobą konieczność badania go na bardzo różnych poziomach organizacyjnych - od molekularnego, komórkowego poprzez badania sieci neuronalnych, połączeń pomiędzy różnymi obszarami po próby ogarnięcia całego systemu za pomocą teorii informacji. To niewątpliwie przyciąga do neurobiologii badaczy różnych specjalności poszukujących odpowiedzi na najważniejsze pytania, jakie stawia sobie człowiek myślący - czym jest umysł, psychika, inteligencja, pamięć, świadomość.

Nie tylko poznawcze, ale także praktyczne aspekty badań układu nerwowego są atrakcyjne dla neurobiologów. Jest to szczególnie dobrze widoczne w bogatych krajach Zachodu, które najwięcej łożą na badania naukowe. Postęp cywilizacyjny prowadzi do wydłużenia przeciętnego czasu życia ludzi, a zatem do coraz większego udziału osób starszych w społeczeństwie. Osoby starsze są z kolei szczególnie podatne na choroby, których istotą są zaburzenia układu nerwowego. Najbardziej znany przykład to zapewne choroba Alzheimera. Wśród osób w wieku do 60 lat cierpi na nią poniżej 5% populacji, ale wśród tych, którzy osiągnęli 80 i więcej lat zapada na nią już 20% osób. Dramatyzm tego schorzenia, w którym na skutek utraty pamięci pacjenci zatracają swoją osobowość i kontakt z otoczeniem, uświadamia wszystkim wielkie, niewymierne koszty społeczne i przeliczalne konsekwencje finansowe fachowej opieki nad chorymi. Podobnych schorzeń układu nerwowego, o podłożu neurodegeneracyjnym, w których dochodzi do przyspieszonej śmierci komórek nerwowych, jest więcej. Dotykają one osób w różnym wieku. Wzrost zachorowań na choroby układu nerwowego, rosnące koszty ich leczenia w połączeniu z wyzwaniami poznawczymi stały się przyczyną ogłoszenia przez Kongres USA lat dziewięćdziesiątych obecnego stulecia "Dekadą Mózgu". To nośne hasło, podjęte w wielu krajach, dało dodatkowy impuls do rozwoju badań neurobiologicznych.

Członkowie Komitetu Neurobiologii PAN zostali wybrani przez liczne, ogólnokrajowe grono specjalistów, samodzielnych pracowników nauki (profesorów i doktorów habilitowanych). Zadaniem Komitetu jest sprzyjanie integracji środowiska i wspieranie badań układu nerwowego. Komitet współpracuje w tym zakresie m.in. z Polskim Towarzystwem Badań Układu Nerwowego. Na arenie międzynarodowej Komitet działa jako Komitet Narodowy ds. Współpracy z IBRO (International Brain Research Organization). Główne formy działania Komitetu to:

• wspieranie organizacji sympozjów, zjazdów i szkół naukowych;
• przygotowywanie i opiniowanie programów badawczych;
• opiniowanie wniosków o nagrody naukowe;
• wspieranie popularyzacji wiedzy o układzie nerwowym.

Prof. dr hab. Leszek Kaczmarek, Przewodniczący Komitetu Neurobiologii PAN w latach 2000-2003, Członek korespondent PAN